Licencjonowanie systemu operacyjnego Microsoft Windows nie jest takie proste, jak mogłoby się wydawać. Zapytacie: „Jak to? Przecież kupuję licencję, instaluję oprogramowanie na komputerze, aktywuję kluczem i voila!” Nic bardziej mylnego.

Oczywiście w najprostszym scenariuszu sprawa właśnie tak wygląda. Kupujemy (od autoryzowanego sprzedawcy, pamiętajcie!) pudełko z nośnikiem i kluczem, przechodzimy przez proces instalacji oraz aktywacji i gotowe. Sprawa się natomiast komplikuje, jeśli musimy tego dokonać np. na 100, 200 lub nawet 800 komputerach. Wyobrażacie sobie sporych rozmiarów firmę, w której, dla przykładu, jest łącznie ponad 1500 komputerów oraz dział informatyków biegających od komputera do komputera z pudełkami i nośnikami, instalujących systemy? Teoretycznie i tak trzeba to zrobić, ale można ten proces zoptymalizować oraz zautomatyzować, co pozwoli zaoszczędzić mnóstwo czasu i stresu. Magazynowanie takiej ilości licencji? 1500 pudełek? Już widzicie, o co mi chodzi? Ponadto co z wirtualizacją? Pracą użytkowników na terminalach? Zacznijmy może od początku. Materiału będzie sporo, dlatego też artykuł zostanie podzielony na części, więc pozwólcie, że najpierw zacznę od podstaw, czyli od licencjonowania.

Wieczystą licencję na system operacyjny Windows możemy nabyć w trzech różnych kanałach:
• Produkt detaliczny, czyli po prostu pudełka (FPP, BOX)
• Dostarczony wraz ze sprzętem (OEM) – licencja preinstalowana
• Licencjonowanie Grupowe (OLP) – umowa Open

Rys. 1. Wprowadzenie do programów licencjonowania firmy Microsoft v17.305

OEM (Original Equipment Manufacturer)

Taki system jest dostarczany wraz ze sprzętem oraz jest z nim na stałe związany – dokładniej rzecz ujmując z płytą główną. Nie możemy go dokupić do już posiadanych komputerów oraz nie możemy go przenosić z urządzeń, z którymi został dostarczony. Jedynym wyjątkiem od tej reguły jest wymiana płyty głównej z tytułu gwarancji producenta – nie sprzedawcy. Jeśli natomiast płyta ulegnie uszkodzeniu, a produkt gwarancji już nie posiada bądź producent odmówi wymiany – system tracimy wraz z płytą. To samo tyczy się modernizacji komputera – jeśli wymieniamy płytę główną, musimy wymienić również system.

Windows 10 Home oraz Pro to jedyne dostępne w tym kanale produkty. Nie zakupimy zatem komputera z systemem Windows 10 Enterprise OEM.

Dodatkowo OEM ma ograniczone prawa do downgrade (obniżenia wersji). Posiadając system Windows 10 Pro OEM (Home nie daje możliwości downgrade) możemy obniżyć jego wersję do Windows 8.1 Pro lub Windows 7 Pro. Zgodnie z tabelą nr 1:

Tab. 1. Volume Licensing Reference Guide for Windows 10 Desktop Operating System, strona 15

Atrybutem legalności oprogramowania z kanału OEM jest faktura zakupu, nośnik wraz z pudełkiem oraz naklejka COA (Certificate of Authenticity). Rys. 2 prezentuje przykład takiej etykiety.

Rys. 2. przykładowa etykieta COA

Jakie są zalety OEM? Na pewno cena. Jest to najtańsze rozwiązanie na wyposażenie nowego sprzętu w systemy operacyjne. Ponadto , taki system przychodzi już zainstalowany i gotowy do działania wraz z urządzeniem.

Mała rada ode mnie – firmy powinny obligatoryjnie kupować wersje PRO. Dlaczego? Dowiecie się tego w dalszej części, poświęconej Licencjonowaniu Grupowemu.

FPP (full packaged product) – potocznie BOX

W odróżnieniu od wersji OEM licencję FPP możemy dowolnie przenosić pomiędzy urządzeniami, ale z kolei nie mamy praw do korzystania z wcześniejszych wersji oprogramowania. Taka licencja jest również dostarczana oddzielnie, nie jest wstępnie preinstalowana na dostarczanym sprzęcie – chyba że nasz sprzedawca oferuje taką usługę we własnym zakresie. Takie licencje przeznaczone są głównie dla odbiorców detalicznych, jednak nic nie stoi na przeszkodzie, aby firmy również mogły z nich korzystać.

Podobnie jak w wersji OEM, atrybutem legalności oprogramowania jest dowód zakupu, nośnik oraz certyfikat autentyczności . Dostępne wersje oprogramowania systemu Windows 10 to Home oraz Pro i ponownie zachęcam firmy do kupowania właśnie wersji Pro.

Cechą wspólna dla obu tych kanałów jest brak możliwości korzystania z takich wersji w środowiskach wirtualnych. Niezależnie od tego, czy mamy BOX czy OEM, nie możemy instalować oprogramowania na wirtualnych maszynach zarówno uruchomionych na serwerze z dostępem zdalnym, jak i takich skonfigurowanych lokalnie, na serwerze lub naszym komputerze.

Licencjonowanie grupowe – OLP (Open License Program), VL (Volume Licensing), umowa OPEN

W odróżnieniu od poprzednich kanałów, w ramach VL możemy nabyć np. Windows 10 Enterprise lub Windows 8 Embedded. Ponadto VL oferuje możliwość zakupu licencji Edukacyjnych oraz Rządowych, co zwiększa atrakcyjność tego kanału dla podmiotów niekomercyjnych – są one tańsze od licencji dla firm. Dla przykładu:
Licencja rządowa to około 75%* ceny licencji komercyjnej
Licencja edukacyjna to około 35%* ceny licencji komercyjnej
*Są to wartości zbliżone i mogą się różnic w zależności od wybranego partnera, ilości, kursu oraz produktu.

Aby dowiedzieć się, czy twoja organizacja jest uprawniona do korzystania z takich licencji, należy zajrzeć do następujących dokumentów:
• Przyjęta przez Microsoft definicja Uprawnionego Użytkownika Edukacyjnego
oraz
• Przyjęta przez Microsoft definicja Uprawnionych Podmiotów Rządowych

Kolejną istotną rzeczą jest fakt, że wszystkie licencje na system operacyjny Windows w ramach licencjonowania grupowego to licencje typu Upgrade (z wyjątkiem GGWA, o tym dalej). Nie chodzi tutaj o możliwość zaktualizowania wersji Home do Pro, jak większość błędnie zakłada (często spotykam się z takim przekonaniem wśród klientów). Licencja Upgrade wymaga posiadania w podstawie uprawnionego systemu operacyjnego tzw. QOS (Qualifying Operating System). Z wyjątkiem licencji edukacyjnych. Licencje rządowe oraz komercyjne wymagają, aby takim systemem uprawnionym był dowolny system Windows w wersji Pro, wyższej lub równoważnej, stąd też wcześniej tak gorąco zachęcałem do zakupu wersji PRO. QOS prezentuje tabela 2:

Tab. 2 Volume Licensing Reference Guide for Windows 10 Desktop Operating System, strona 8

Istotną rzeczą jest również to, że taka licencja Upgrade zostaje powiązana z licencją QOS, do której została przypisana. Zatem jeśli posiadamy urządzenie z systemem OEM np. Windows 7 Pro, „nałożymy” na nią wersję Upgrade systemu operacyjnego Windows 10 Pro to są one ze sobą ściśle powiązane. Podobnie jak w przypadku licencji OEM, wersja Upgrade raz związana z inną licencją QOS musi zostać z nią na stałe, a więc jeśli tą licencją QOS jest wersja OEM i sprzęt ulegnie uszkodzeniu, to tracimy również licencję Windows 10 Pro Upgrade.

Natomiast gdybyśmy posiadali licencje Windows 7 Pro w wersji pudełkowej i to do niej przypiszemy licencję Windows 10 Pro Upgrade, wtedy możemy taki zestaw przenosić pomiędzy urządzeniami do woli – nie możemy jednak ponownie „rozdzielić” takich licencji, a następnie przypisać licencji Upgrade do innego systemu QOS. Jest to też jedyny scenariusz, w którym licencja BOX zyskuje możliwość downgrade, ale o tym za chwilę.

No dobrze, ale co w przypadku, kiedy nie posiadamy na urządzeniu uprawnionego systemu operacyjnego? Rozwiązania są dwa. Pierwszy to zakup licencji pudełkowej w wersji Pro i nałożenie na niej Upgrade , a drugi to zakup tzw. licencji GGWA (Get Genuine Windows Agreement).

Zanim wyjaśnię wam kwestię licencji GGWA, zapytacie zapewne, jaki jest sens w kupowaniu licencji pudełkowej i nakładaniu na nią ponownie tej samej wersji i edycji? Musimy zadać sobie pytanie, czy będziemy potrzebowali taką licencję przenieść w niedalekiej przyszłości. Dlaczego? Gdyż licencja GGWA, podobnie jak OEM, nie może zostać przeniesiona, gdy zostanie już raz przypisana do komputera (zgodnie z tabelą nr 3). Licencja GGWA jest właśnie po to, aby wypełnić luki licencyjne w organizacji podczas przeprowadzania procesów optymalizujących zarządzanie oprogramowaniem (SAM).

Tab. 3. Volume Licensing Reference Guide for Windows 10 Desktop Operating System, strona 17

No dobrze, ale wersję BOX również możemy przenieść bez nakładania na nią wersji Upgrade. Otóż idąc dalej, czasami pomimo możliwości przeniesienia licencji potrzebujemy również mieć możliwość skorzystania ze starszej wersji, której FPP nie daje, bądź też takich komputerów mamy np. 50 lub więcej, a licencjami zakupionymi w ramach licencjonowania grupowego łatwiej zarządzać.

No właśnie, a jak z tym zarządzaniem? Otóż kupując licencje w ramach VL w zależności od zakupionej jednorazowo ilości, otrzymujemy jeden klucz na daną wersję oprogramowania. Dla przykładu kupując 150 systemów Windows 10 Pro Upgrade oraz 50 systemów Windows 10 GGWA otrzymujemy dwa klucze licencyjne.

Jednym możemy aktywować 150 systemów Windows 10, a drugim 50 systemów Windows 10. Ponadto licencje zakupione w ramach VL dają możliwość przygotowywania dodatkowych nośników instalacyjnych oraz gotowych obrazów już skonfigurowanych systemów. Jest to ogromna przewaga w stosunku do licencji FPP, które muszą zostać instalowane oraz konfigurowane i aktywowane jeden po drugim. W tym przypadku z gotowym obrazem systemu jesteśmy w stanie przeprowadzić „hurtową” instalację oprogramowania na danych komputerach oraz masowo je aktywować jednym kluczem (np. za pomocą KMS lub MAK).

Porada techniczna:

Wracając do wcześniejszego scenariusza nałożenia licencji Upgrade na licencję BOX, od strony technicznej nie musimy najpierw instalować wersji pudełkowych, aby potem instalować Upgrade. Od razu możemy przystąpić do instalacji masowej, za pomocą wcześniej utworzonych, gotowych obrazów systemów, tak jak to opisałem wyżej. Ważne jest, aby prowadząc ewidencję oprogramowania mieć na uwadze, że licencje z kanału FPP zostały zakupione po to, aby móc na tych wybranych komputerach przystąpić do instalacji wersji Upgrade, gdyż nie posiadały one systemu QOS.

Powróćmy zatem do prawa obniżenia wersji. W ramach Volume Licensing dostarczane jest zawsze najnowsze oprogramowanie, a właśnie prawo do obniżenia wersji daje nam możliwość korzystania ze starszych wydań produktów. Licencje na system operacyjny Windows 10 w ramach licencjonowania grupowego możemy obniżyć do praktycznie dowolnej wcześniejszej wersji. Prezentuje to tabela 4:

Tab. 4. Volume Licensing Reference Guide for Windows 10 Desktop Operating System, strona 15

Należy pamiętać, że w przypadku wersji systemów, które nie są już wspierane, użytkownik musi sam zadbać o pliki instalacyjne oraz ewentualne klucze do ich aktywacji. Niezależnie od tego, jak dany produkt był wcześniej licencjonowany, jeśli korzystamy z prawa do obniżenia wersji to daną maszynę musimy zalicencjonować zgodnie z postanowieniami zakupionej wersji produktu.

Mała podpowiedź:

Czasami możemy napotkać na przeszkody techniczne jak np. brak możliwości aktywacji starych systemów kluczem od nowszych wersji. Tak np. nasz klucz od zakupionych systemów Windows 10 Pro nie będzie w stanie aktywować starszych wersji np. Windows XP – gdyż programiści Windows XP nie mieli szklanej kuli i nie byli w stanie przewidzieć przyszłości :). Załóżmy, że ze starych zapasów firmowych mamy gdzieś jeden taki klucz, ale potrzebujemy, aby pięć komputerów działało na systemie Windows XP. Aktywacja pięciu systemów jednym kluczem jest niedozwolona, natomiast komputery te będą pokryte zakupionymi licencjami Windows 10 Pro z prawem do obniżenia wersji. W takiej sytuacji nadużycie klucza jest w pełni dozwolone, gdyż ma ono na celu ominięcie przeszkody technicznej natomiast z punktu widzenia audytora, licencyjnie wszystko jest w porządku!

Kolejnym istotnym argumentem przemawiającym za licencjami w ramach licencjonowania grupowego jest możliwość ich współdzielenia w ramach grupy kapitałowej – pomiędzy podmiotami stowarzyszonymi. Poprzez podmiot stowarzyszony rozumie się organizację, której ponad 50% udziałów jest w posiadaniu innej organizacji – np. spółki matki. Dokładne zależności opisuje poniższy fragment umowy OPEN:

„Podmiot Stowarzyszony oznacza (1) dowolny podmiot prawny, który znajduje się w posiadaniu strony, w którego posiadaniu znajduje się strona lub który znajduje się we współposiadaniu strony na obszarze „Regionu Zdefiniowanego” [… ]. Dla celów niniejszej definicji „posiadanie” oznacza ponad 50% udział, natomiast „kontrola” oznacza wynikające z mocy prawa uprawnienie do podejmowania decyzji w sprawach administracyjnych, finansowych i operacyjnych. Podmiot, który nie kwalifikuje się jako Podmiot Stowarzyszony i który chce uzyskać licencje na Produkty, musi zawrzeć odrębną umowę licencyjną.”

Ostatnią i najważniejszą zaletą licencji zakupionych w ramach licencjonowania grupowego jest ich dostępność w jednym miejscu, dzięki czemu jesteśmy w stanie łatwo sprawdzić, ile licencji posiadamy, a ponadto w tym samym miejscu mamy dostęp do wszystkich niezbędnych plików instalacyjnych. Jest to dedykowana witryna Microsoft – VLSC (Volume Licensing Service Center). Poniżej kilka zrzutów ze wspomnianej witryny:

Jak zatem widać, licencjonowanie systemu Windows wcale nie jest takie proste, jak mogłoby się wydawać, a i tak jest to nieduża część tego, co jeszcze przed nami. Prawa do wirtualizacji, Software Assurance, Licencje subskrypcyjne w ramach programu CSP (Cloud Solution Provider) oraz sama zawartość i funkcje systemu Windows w zależności od edycji to tematy na kolejne części artykułu, do których zachęcam zajrzeć w przyszłości – jak tylko je napiszę 😉 .

Jeśli macie jakieś pytania, wątpliwości lub po prostu potrzebujecie dobrej rady, to zapraszam do kontaktu pod adresem mailowym bg@auditoria.pl, lub numerem telefonu 530 503 060. Zachęcam również do śledzenia mnie na portalu LinkedIn, jak i również do śledzenia naszego profilu firmowego Auditoria, gdyż tam również publikujemy dużo ciekawej treści związanej z licencjonowaniem Microsoft.

Polub nas i śledź nas: